Ο Τρωικός Πόλεμος: Πριν, Κατά τη Διάρκεια και Μετά την Ιλιάδα

Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι γνωρίζουν τον Τρωικό Πόλεμο από την Ιλιάδα.

Όχι ακριβώς. Το ποίημα του Ομήρου καλύπτει μόνο περίπου επτά εβδομάδες του δέκατου έτους του πολέμου και σταματά πριν από τον θάνατο του Αχιλλέα, πριν από τον Δούρειο Ίππο και πριν από την πτώση της Τροίας. Τα πιο γνωστά επεισόδια της ιστορίας προέρχονται από άλλα ποιήματα, τον λεγόμενο επικο κύκλο, τα περισσότερα από τα οποία έχουν χαθεί, καθώς και από συγγραφείς που έζησαν αιώνες αργότερα.

Αυτή η σελίδα παρουσιάζει ολόκληρο τον πόλεμο με τη σωστή σειρά και σημειώνει από πού προέρχεται κάθε μέρος της ιστορίας.

Από Πού Προέρχεται η Ιστορία

Τρία είδη πηγών συνθέτουν την ιστορία του Τρωικού Πολέμου όπως τη γνωρίζουμε σήμερα και σημειώνω στην κάθε ενότητα από αυτές την πηγή:

• Ιλιάδα: το ποίημα του Ομήρου, που σώζεται ολόκληρο.
• Επικός Κύκλος: μια ομάδα ποιημάτων που αφηγούνταν το υπόλοιπο του πολέμου, από τα αίτιά του μέχρι τις επιστροφές των Ελλήνων στην πατρίδα. Σώζονται μόνο αποσπάσματα, καθώς και μια περίληψη που αποδίδεται σε έναν συγγραφέα ονόματι Πρόκλο. Γνωρίζουμε την πλοκή αυτών των ποιημάτων, αλλά όχι τα λόγια τους.
• Μεταγενέστερη παράδοση: λεπτομέρειες που προστέθηκαν από μεταγενέστερους συγγραφείς, όπως ο Βιργίλιος και ο Στάτιος.

Η Οδύσσεια αναφέρεται επίσης και σε επεισόδια του πολέμου και έτσι μερικές φορές συμπληρώνει τα κενά.

Ο Τρωικός Πόλεμος με μια Ματιά

Πριν από τον Πόλεμο: Το Μήλο, η Ελένη και ο Όρκος

Πηγή: Επικός Κύκλος (Κύπρια), ο όρκος από μεταγενέστερη παράδοση

Στον γάμο του θνητού Πηλέα και της θαλάσσιας θεάς Θέτιδας, των μελλοντικών γονέων του Αχιλλέα, μία καλεσμένη έμεινε έξω από τη λίστα: η Έριδα, θεά της διχόνοιας. Έστειλε ένα χρυσό μήλο με την επιγραφή «για την ομορφότερη». Η Ήρα, η Αθηνά και η Αφροδίτη το διεκδίκησαν, ο Δίας αρνήθηκε να επιλέξει και η απόφαση έπεσε στον Πάρη, έναν Τρώα πρίγκιπα που είχε μεγαλώσει ως βοσκός στο όρος Ίδη. Η Αφροδίτη τού υποσχέθηκε την ομορφότερη γυναίκα του κόσμου και εκείνος της έδωσε το μήλο. Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρη τη σκηνή στην Κρίση του Πάρη.

Η γυναίκα ήταν η Ελένη, ήδη σύζυγος του Μενελάου της Σπάρτης. Η μεταγενέστερη παράδοση προσθέτει ότι οι πολλοί μνηστήρες της είχαν ορκιστεί κάποτε, με πρόταση του Οδυσσέα, να υπερασπιστούν όποιον γινόταν σύζυγός της. Όταν ο Πάρης την πήρε μαζί του στην Τροία, ο Μενέλαος και ο αδελφός του Αγαμέμνονας, βασιλιάς των Μυκηνών, επικαλέστηκαν τον όρκο. Βασιλιάδες από ολόκληρη την Ελλάδα ανταποκρίθηκαν, συγκεντρώνοντας περισσότερα από χίλια πλοία.

Τα Κύπρια δίνουν στον πόλεμο και έναν πιο σκοτεινό σκοπό: σύμφωνα με το ποίημα, ο ίδιος ο Δίας τον σχεδίασε για να μειώσει τον υπερπληθυσμό της γης και η διαμάχη για την Ελένη ήταν το μέσο που χρησιμοποίησε.

Ο στόλος συγκεντρώθηκε στην Αυλίδα, όπου οι άνεμοι σταμάτησαν. Ο Αγαμέμνονας είχε προσβάλει την Άρτεμη και ο μάντης Κάλχας δήλωσε ότι έπρεπε να θυσιαστεί η κόρη του, η Ιφιγένεια. Στα Κύπρια, η Άρτεμη αρπάζει το κορίτσι την τελευταία στιγμή. Άλλες εκδοχές αφήνουν τη θυσία να πραγματοποιηθεί. Στην πορεία, ο Φιλοκτήτης δαγκώθηκε από φίδι και εγκαταλείφθηκε στη Λήμνο, ενώ ο Πρωτεσίλαος έγινε ο πρώτος Έλληνας που πάτησε στην ακτή της Τροίας και ο πρώτος που πέθανε εκεί.

Τα Πρώτα Εννέα Χρόνια

Πηγή: Επικός Κύκλος (Κύπρια), υπονοείται στην Ιλιάδα

Οι Έλληνες δεν μπορούσαν να διασπάσουν τα τείχη της Τροίας, έτσι πέρασαν χρόνια κάνοντας επιδρομές στις γύρω πόλεις και στην ύπαιθρο για να αποκτήσουν λάφυρα και αιχμαλώτους. Δύο από αυτές τις αιχμάλωτες, η Χρυσηίδα και η Βρισηίδα, θα αποκτήσουν σημασία αργότερα. Η Τροία, από την πλευρά της, συγκέντρωσε συμμάχους από ολόκληρη την Ανατολία.

Η Οργή του Αχιλλέα: Τι Καλύπτει η Ιλιάδα

Πηγή: Ιλιάδα

Η Ιλιάδα αρχίζει στο δέκατο έτος. Ο Αγαμέμνονας αρνείται να επιστρέψει τη Χρυσηίδα στον πατέρα της, έναν ιερέα του Απόλλωνα, και ο θεός στέλνει λοιμό στο Ελληνικό στρατόπεδο. Ο Αγαμέμνονας την επιστρέφει, αλλά παίρνει τη Βρισηίδα από τον Αχιλλέα για να αναπληρώσει την απώλεια. Προσβεβλημένος, ο Αχιλλέας αποσύρεται από τη μάχη και ο Δίας υπόσχεται να φροντίσει ώστε οι Έλληνες να υποφέρουν εξαιτίας αυτού.

Και πράγματι υποφέρουν. Ο στενός φίλος του Αχιλλέα, ο Πάτροκλος, μπαίνει στη μάχη φορώντας την πανοπλία του και σκοτώνεται από τον Έκτορα, τον πρίγκιπα της Τροίας. Ο Αχιλλέας επιστρέφει οργισμένος, σκοτώνει τον Έκτορα και σέρνει το σώμα του πίσω από το άρμα του. Στη συνέχεια, με τη βοήθεια του Ερμή, ο ηλικιωμένος βασιλιάς Πρίαμος μπαίνει τη νύχτα στο Ελληνικό στρατόπεδο για να ζητήσει το σώμα του γιου του και ο Αχιλλέας τού το παραδίδει. Το ποίημα τελειώνει με την κηδεία του Έκτορα.

Οι θεοί παίρνουν θέση καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου: η Ήρα, η Αθηνά και ο Ποσειδώνας υποστηρίζουν τους Έλληνες, ενώ η Αφροδίτη, ο Απόλλων και ο Άρης υποστηρίζουν την Τροία. Και αυτό είναι όλο το περιεχόμενο της Ιλιάδας. Δεν περιέχει τον Δούρειο Ίππο, τον θάνατο του Αχιλλέα ούτε την πτώση της Τροίας.

Μετά την Ιλιάδα: Ο Θάνατος του Αχιλλέα και η Πτώση της Τροίας

Πηγή: Επικός Κύκλος (Αιθιοπίς, Μικρά Ιλιάς, Ιλίου Πέρσις)

Έρχονται δύο σύμμαχοι. Η Πενθεσίλεια, βασίλισσα των Αμαζόνων, έρχεται να βοηθήσει την Τροία και σκοτώνεται από τον Αχιλλέα. Στη συνέχεια ο Μέμνων, βασιλιάς των Αιθιόπων και γιος της θεάς Ηούς, σκοτώνεται επίσης από τον Αχιλλέα.

Ο Αχιλλέας πεθαίνει. Ο Έκτορας το είχε προαναγγείλει με τα τελευταία του λόγια και αυτό συμβαίνει στη Σκαιά Πύλη: ο Πάρης εκτοξεύει το βέλος και ο Απόλλων το κατευθύνει. Ο Αίας μεταφέρει το σώμα μακριά από τη μάχη, ενώ ο Οδυσσέας κρατά τους Τρώες μακριά.

Η φτέρνα δεν υπάρχει εδώ. Η ιστορία ότι η μητέρα του Αχιλλέα τον βύθισε στον ποταμό Στύγα, αφήνοντας μόνο τη φτέρνα του ευάλωτη, δεν υπάρχει στον Όμηρο ούτε στον Επικό Κύκλο. Εμφανίζεται για πρώτη φορά στον Ρωμαίο ποιητή Στάτιο, αιώνες μετά τους τελευταίους αφηγητές της ιστορίας του πολέμου.

Η διεκδίκηση των όπλων. Ο Αίας και ο Οδυσσέας διεκδικούν και οι δύο την πανοπλία του Αχιλλέα και οι Έλληνες την απονέμουν στον Οδυσσέα. Ο Αίας, τρελαμένος από την προσβολή, βάζει τέλος στη ζωή του.

Τα τελευταία κομμάτια. Μια προφητεία λέει ότι η Τροία δεν μπορεί να πέσει χωρίς δύο πράγματα: το τόξο του Ηρακλή, που βρίσκεται στα χέρια του εγκαταλειμμένου Φιλοκτήτη, και τον νεαρό γιο του Αχιλλέα, τον Νεοπτόλεμο. Και οι δύο μεταφέρονται στην Τροία. Ο Φιλοκτήτης θεραπεύεται και σκοτώνει τον Πάρη, ενώ ο Νεοπτόλεμος πολεμά με το θάρρος του πατέρα του. Ο Οδυσσέας και ο Διομήδης κλέβουν επίσης το Παλλάδιο, ένα ιερό άγαλμα της Αθηνάς που προστατεύει την πόλη.

Το άλογο. Με τη βοήθεια της Αθηνάς, ο τεχνίτης Επειός κατασκευάζει ένα τεράστιο ξύλινο άλογο. Οι Έλληνες καίνε το στρατόπεδό τους και πλέουν μακριά, προς το νησί της Τενέδου, αφήνοντας πίσω το άλογο και έναν άνδρα, τον Σίνωνα, για να πει στους Τρώες ότι είναι προσφορά στην Αθηνά. Οι Τρώες το μεταφέρουν μέσα στα τείχη τους. Στην περίληψη του Επικού Κύκλου, ο Λαοκόων σκοτώνεται από φίδια και ο Αινείας αποσύρεται στο όρος Ίδη, σκηνές που ο Βιργίλιος έκανε αργότερα διάσημες. Η Ιλιάδα δεν αφηγείται ποτέ την ιστορία του αλόγου και η Οδύσσεια απλώς αναφέρεται σε αυτό παρεμπιπτόντως.

Η άλωση. Τη νύχτα οι Έλληνες βγαίνουν από το άλογο και ανοίγουν τις πύλες στον στόλο που επιστρέφει. Η Τροία καίγεται. Ο Πρίαμος σκοτώνεται σε έναν βωμό, ο μικρός γιος του Έκτορα, ο Αστυάνακτας, πετιέται από τα τείχη, η Πολυξένη θυσιάζεται στον τάφο του Αχιλλέα και η προφήτισσα Κασσάνδρα απομακρύνεται βίαια από το άγαλμα της Αθηνάς, μια πράξη ιεροσυλίας που θα κοστίσει ακριβά στους Έλληνες. Ο Μενέλαος βρίσκει την Ελένη και την παίρνει πίσω.

Οι Επιστροφές

Πηγή: Επικός Κύκλος (Νόστοι), Οδύσσεια

Η νίκη δεν έφερε τους Έλληνες με ασφάλεια πίσω στην πατρίδα. Η Αθηνά, εξοργισμένη από την ιεροσυλία, έστειλε καταιγίδες εναντίον του στόλου που επέστρεφε. Ο Αγαμέμνονας έφτασε στις Μυκήνες, μόνο για να δολοφονηθεί από τη σύζυγό του Κλυταιμνήστρα, δίδυμη αδελφή της Ελένης της Σπάρτης, και τον εραστή της Αίγισθο. Ο Μενέλαος περιπλανήθηκε για χρόνια πριν φτάσει στη Σπάρτη.

Το μεγαλύτερο ταξίδι ανήκει στον Οδυσσέα και η Οδύσσεια είναι η ιστορία του. Αν θέλετε να τον ακολουθήσετε, ξεκινήστε από την κατηγορία για την Οδύσσεια. Στην Κέρκυρα έχουμε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για έναν από τους σταθμούς του: το νησί των Φαιάκων, το οποίο η αρχαία παράδοση είχε ήδη ταυτίσει με την Κέρκυρα. Μπορείτε να διαβάσετε γι’ αυτό στο Ναυάγιο στο Νησί των Φαιάκων.

Υπήρχε Πραγματικά η Τροία;

Υπήρχε μια πραγματική πόλη. Τα κατάλοιπά της βρίσκονται στο Χισαρλίκ, στη βορειοδυτική Τουρκία, με πολλά στρώματα οικισμών χτισμένα το ένα πάνω στο άλλο και οι αρχαιολόγοι συζητούν ποιο από αυτά, αν υπάρχει κάποιο, αντιστοιχεί στην Τροία του Ομήρου. Το αν ένας και μοναδικός μεγάλος πόλεμος βρίσκεται πίσω από την ιστορία παραμένει αντικείμενο διαμάχης.

Ορισμένα εξωτερικά στοιχεία προέρχονται από τα Χεττιτικά αρχεία που βρέθηκαν στη Χαττούσα, την πρωτεύουσα της Χεττιτικής Αυτοκρατορίας στην κεντρική Ανατολία. Τα κείμενά τους αναφέρουν ένα βασίλειο που ονομαζόταν Wilusa στη δυτική Ανατολία, το οποίο οι περισσότεροι μελετητές ταυτίζουν με την Τροία (Ίλιος στα Ελληνικά, πιθανότατα κάποτε προφερόταν Wilios), καθώς και μια δυτική δύναμη που ονομαζόταν Ahhiyawa, η οποία συνήθως ταυτίζεται με τους Μυκηναίους Έλληνες, τους Αχαιούς της Ιλιάδας.

Μια συνθήκη περίπου του 1280 π.Χ. μεταξύ του Χετταίου βασιλιά Μουβατάλλι Β΄ και του Αλαξάνδου, ηγεμόνα της Wilusa, δείχνει ότι η Τροία ήταν αναγνωρισμένο κράτος με διπλωματικές σχέσεις. Άλλα Χεττιτικά έγγραφα του 13ου αιώνα π.Χ. καταγράφουν εντάσεις και διαμάχες στην περιοχή. Αυτό όμως δεν αποτελεί απόδειξη για τον ομηρικό πόλεμο: τα κείμενα δεν περιγράφουν πολιορκία της Τροίας και οι μελετητές διαφωνούν σχετικά με τον τρόπο που πρέπει να ερμηνευτούν.

Οι ανασκαφές δείχνουν δύο υποψήφια στρώματα. Η Τροία VI, που υπήρχε περίπου από το 1750 έως το 1300 π.Χ., καταστράφηκε γύρω στο 1300 π.Χ., γεγονός που οι έρευνες της δεκαετίας του 1930 απέδωσαν σε σεισμό. Η διάδοχός της, η Τροία VIIa, χτίστηκε από τους ίδιους κατοίκους και κάηκε γύρω στο 1180 π.Χ. Εκεί βρέθηκαν αιχμές βελών, σφενδόνες και καμένα κτίρια, γι’ αυτό οι περισσότεροι μελετητές σήμερα θεωρούν ότι αυτή είναι το πιθανότερο σκηνικό πίσω από τον θρύλο.

Ορισμένοι συνδέουν την καταστροφή της με τη γενικότερη αναστάτωση των Λαών της Θάλασσας στο τέλος της Εποχής του Χαλκού. Τα Χεττιτικά αρχεία δείχνουν διαμάχες τον 13ο αιώνα π.Χ., ενώ η Τροία VIIa έπεσε γύρω στο 1180 π.Χ., επομένως η μνήμη πίσω από τον πόλεμο μπορεί να συνδυάζει περισσότερα από ένα γεγονότα.

Ο Όμηρος συνέθεσε τα ποιήματά του πολύ μετά την Εποχή του Χαλκού και ο κόσμος του συνδυάζει στοιχεία από αρκετούς αιώνες. Αυτό που είναι σαφές είναι ότι η ιστορία απέκτησε τεράστια απήχηση σε ολόκληρο τον Ελληνικό κόσμο και τα ποιήματα που την αφηγούνταν διαμόρφωσαν την Ελληνική θρησκεία και την αφηγηματική παράδοση για χίλια χρόνια.

Για τους θεούς που συμμετέχουν, δείτε τους 12 Ολύμπιους Θεούς και την κύρια σελίδα για την Ελληνική Μυθολογία.

Ελληνική Μυθολογία