Ιστολόγιο

H Ιστορία της Μπενίτσας ξεκινάει από την αρχαιότητα, τότε πρωτοκατοικήθηκε και σε αυτό συνετέλεσε κυρίως η παρουσία των πηγών και οι άφθονοι υδάτινοι πόροι με τους οποίους ευνόησε αυτό τον τόπο η φύση.

Είναι γνωστό οτι το 80% των νερών της Κερκυραϊκής γης βρίσκονται εδώ, πηγάζουν από τα ασβεστολιθικά πετρώματα των ορεινών όγκων των Αγίων Δέκα και του Σταυρού που περιβάλλουν την κοιλάδα.
Τα ερείπια των Ρωμαϊκών λουτρών αλλά και άλλες ανακαλύψεις αποδεικνύουν ότι όχι μόνον ήταν κατοικήσιμος τόπος αλλά και περιοχή με ιδιαίτερη σημασία για όλο το νησί.

Οι Άγγλοι στο διάστημα που κυριαρχούσαν στο νησί έχτισαν εδώ το υδραγωγείο τους, αλλά και οι Ρωμαίοι δεκάδες αιώνες πριν σίγουρα θα είχαν φτιάξει κάτι ανάλογο, άλλωστε ήταν γνωστή η επιμονή τους στα έργα υποδομής όπως υδραγωγεία, δρόμοι κλπ

Το 1269 μ.χ έγινε απο τον Κάρολο Ανδεγαυό, Γάλλο βασιλιά της Σικελίας, η κατάληψη όλης της Κέρκυρας και ακολούθησε η λεγόμενη περίοδος των Ανδεγαυών, ήταν τότε που το νησί χωρίστηκε σε τέσσερα διοικητικά διαμερίσματα-περιοχές, τις Γύρου, Όρους, Μέσης και Λευκίμης, ονομασίες που ακούγονται ακόμα και σήμερα.

Στις μάχες που έγιναν τότε εκτός των άλλων είχαν λάβει μέρος και πλοία από τη Γένοβα, ένα απ’ αυτά βούλιαξε ανοιχτά του φρουρίου και όλοι οι ναύτες που διασώθηκαν κατέφυγαν στη στεριά, οι συνθήκες της εποχής τότε δεν τους επέτρεπαν την επιστροφή στην πατρίδα και έτσι παρέμειναν εγκλωβισμένοι και διασκορπίστηκαν στο νησί.
Στα χωριά που κατέφυγαν, κυρίως Μπενίτσες, Γαστούρι αλλά και σε πολλά άλλα, οι ντόπιοι τους αποκαλούσαν ναύτες του Σπίνουλα αφού αυτό ήταν το όνομα του καπετάνιου τους.
Με τον καιρό το όνομα τους έγινε σκέτο Σπίνουλας, αυτό ταιριάζει και με το γεγονός ότι παρά τη μεγάλη συχνότητα του ονόματος σε πολλά σημεία του νησιού στην ουσία δεν έχουν ουσιαστική συγγένεια μεταξύ τους.

Αυτή είναι μια ιστορία σχετική με την καταγωγή των Σπινουλαίων, αληθινή η όχι δεν είναι απόλυτα εξακριβωμένο, το σίγουρο είναι ότι είναι μια όμορφη ενδιαφέρουσα άποψη και δεν έχει διαψευσθεί!

Το 1537 οι Τούρκοι σε μια από τις αρκετές αποτυχημένες προσπάθειες κατάληψης της πόλης της Κέρκυρας φεύγοντας πήραν μαζί τους 20000 άνδρες που τους πούλησαν σαν σκλάβους στα σκλαβοπάζαρα της Αιγύπτου.

Αυτό αποτέλεσε μία τεράστια ανθρωπιστική κρίση στα όρια της γενοκτονίας και κόντεψε να προκαλέσει τον αφανισμό ολόκληρου του νησιού αφού ξεκληρίστηκε σχεδόν ολόκληρος ο πληθυσμός και ερήμωσε η ύπαιθρος, δεν υπήρχαν πλέον χέρια να καλλιεργήσουν κυρίως τις ελιές που ήταν και το βασικό προϊόν του νησιού.

Οι Ενετοί, βλέποντας τον κίνδυνο έδωσαν προνόμια και γη σε όσους ήθελαν από την τουρκοκρατούμενη τότε Ελλάδα να έρθουν και να εγκατασταθούν στην Κέρκυρα.
Έτσι δημιουργήθηκε ένα κύμα μετανάστευσης κυρίως από την Ήπειρο, τη Στερεά Ελλάδα, την Πελοπόννησο, ακόμη και από την Κρήτη.

Η συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων της Μπενίτσας προέρχονται από αυτούς που ήρθαν και εγκαταστάθηκαν εδώ τότε, ονόματα δισύλλαβα όπως Ζωχιός, Μπέλλος, Μπόϊκος, Κοντός, Ναστούλης και άλλοι προέρχονται από την Ήπειρο και ειδικά το Σούλι, οι Μωραΐτες και αρκετοί άλλοι που το όνομα τους καταλήγει σε ..όπουλος από την Πελοπόννησο, επίσης υπάρχουν και μερικοί κάτοικοι με καταγωγή από την Κρήτη και αλλού…οι Ηπειρώτες στην μακρινή καταγωγή αποτελούν το 70% του σημερινού πληθυσμού των Μπενιτσών.

Προέλευση της Ονομασίας

Υπάρχουν αρκετές υποθέσεις για την προέλευση της ονομασίας, οι περισσότερες μοιάζουν σαν παραμύθια που τα αφηγούνται οι παλιότεροι, μία από αυτές αναφέρει οτι το όνομα ανήκε σε κάποιο πειρατή που βγήκε γιά να θαυμάσει η για να αρπάξει από το μέρος, δεν έχει και τόση σημασία..ενώ άλλοι λένε οτι Μπενίτσες λεγόταν το καράβι του πειρατή!
Αυτή τη θεωρία απλά την αναφέρουμε για την ιστορία αφού μοιάζει περισσότερο με θρύλο που δεν έχει μάλλον καμία σχέση με την πραγματικότητα.

Την πραγματική προέλευση του ονόματος μας τη δείχνουν καθαρά επίσημα κρατικά έγγραφα από την περίοδο ακόμη της κυριαρχίας των Ανδηγαυών και πριν την Ενετοκρατία, όταν από τον 13ο ακόμη αιώνα η περιοχή αναφέρεται σαν Πηνίτισσαι, λέξη που προέρχεται από την Αρχαιοελληνική λέξη Πηνιώ που σημαίνει τόπος πού έχει ποτάμια και γενικά σχέση με το νερό.
Πράγματι η Μπενίτσα πάντα ήταν πλούσια σε νερά και διαρέεται απο δυο μικρα ποτάμια αγκαλιασμένα μεταξύ τους που παλιά έβγαιναν στη θάλασσα εκεί που είναι τώρα η βάση του Λιμανιού.

Αργότερα η τοποθεσία Πηνίτισσαι παραφράστηκε με τα χρόνια σε Πηνίτσαι και τελικά στο σημερινό Μπενίτσες, απλά δεν είναι γνωστό πότε ακριβώς το Πηνίτσαι έγινε Μπενίτσες.

Οι μύλοι και οι αρχές του 20ου αιώνα

Στις όχθες αυτών των ποταμιών λοιπόν και ειδικά αυτού που περνούσε ανάμεσα από τα σπίτια του παλιού χωριού, εγκαταστάθηκαν οι κάτοικοι κατά τον μεσαίωνα και αυτό το ποτάμι και οι πηγές του τους βοήθησαν να επιβιώσουν.

Χτίστηκαν Μύλοι κοντά στις πηγές, περίπου 22 στον αριθμό και το ποτάμι χρησιμοποιήθηκε σαν κινητήριος δύναμη αλλά και δρόμος για τις βάρκες που ανέβαιναν μέχρι πάνω μεταφέροντας πότε αλεύρι αλλά περισσότερο ελιές που έφερναν εδώ για άλεσμα από όλη σχεδόν την Κέρκυρα.

Πολύ αργότερα και κατά τις αρχές του 20ου αιώνα οι συνθήκες άλλαξαν, οι μύλοι δεν απέφεραν αρκετά ούτε και ήταν ικανοί να θρέψουν τον αναπτυσσόμενο πληθυσμό, έτσι οι κάτοικοι στράφηκαν προς την αλιεία αλλά και τη γεωργία με έμφαση στην καλλιέργεια εσπεριδοειδών, έτσι το ποτάμι που περνούσε μέσα απο το χωριό ήταν μάλλον εμπόδιο, έτσι έγινε σε κάποιο σημείο εκτροπή της κοίτης και το ποτάμι ακολούθησε άλλο φυσικό δρόμο και εκβάλλει εκεί που σήμερα υπάρχει το ξενοδοχείο Ποταμάκι, το παλιό ποτάμι έγινε δρόμος, αυτός που σήμερα είναι ο κεντρικός δρόμος του παλιού χωριού.

Δεν θα δει κανείς σήμερα τις εκβολές του ποταμού (τράφος κατά τη τοπική διάλεκτο) γιατί έχουν μπαζωθεί και έχουν μικρύνει σε τέτοιο βαθμό που περνάνε απαρατήρητες.

Οι Μπενίτσες ήταν ανέκαθεν γνωστές για τα φρέσκα ψάρια τους, δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε και το γεγονός ότι και τα εσπεριδοειδή που έβγαιναν από αυτή τη γη, όπως τα πορτοκάλια (νεράτζια) και ειδικά τα μανταρίνια, είχαν μια μοναδική γεύση και νοστιμιά που δεν υπάρχει πουθενά, ήταν η ίδια η εύφορη γη που τα έκανε έτσι.

Δεν υπήρχε δέντρο και καρπός που να μην ευδοκιμούσε σε αυτή τη γη.
Δυστυχώς με την έλευση του τουρισμού τις δεκαετίες 70 και 80 και την αλλαγή στον τρόπο ζωής των κατοίκων η γη σιγά σιγά εγκαταλείφθηκε και σήμερα πέρα από μερικές πορτοκαλιές και μανταρινιές που χωρίς καμία περιποίηση πεισματικά εξακολουθούν να βγάζουν τους καρπούς τους, δεν υπάρχει τίποτε.

Τα Παλιά Ιστορικά Κτίρια των Μπενιτσών

Οι Μπενίτσες έχουν μερικά πολύ παλιά και όμορφα κτίρια, μερικά από αυτά είναι παλαιότερα και από 5 αιώνες.

Προσπαθήσαμε να συλλέξουμε όσες περισσότερες πληροφορίες μπορούσαμε για τα πιο σημαντικά από αυτά, δεν ήταν καθόλου εύκολο, καθώς οι περισσότεροι ηλικιωμένοι που γνώριζαν έχουν φύγει από τη ζωή και όσοι απέμειναν είναι τόσο μεγάλοι που δεν μπορούν να θυμηθούν και πολλά.

Παραθέτουμε εδώ όσα καταφέραμε να μάθουμε με την υπόσχεση να προσθέσουμε όσα περισσότερα στοιχεία θα μπορέσουμε να συλλέξουμε στο μέλλον.

Το ψηλό κτίριο στην είσοδο του παλιού λιμανιού των Μπενιτσών

Αυτό το ψηλό και λεπτό νεοκλασικό κτίριο, δεξιά στην εικόνα, χτίστηκε ακριβώς στις όχθες του ποταμού που τελείωνε στο παλιό λιμάνι των Μπενιτσών, τότε που ο κεντρικός δρόμος που οδηγεί στο παλιό χωριό τότε ήταν ποτάμι.

Πρέπει να χτίστηκε πριν από περίπου 4 αιώνες, αλλά λεπτομέρειες για την πρώιμη ιστορία του δεν είναι ακόμη γνωστές, χρειάζεται επιπλέον έρευνα στα παλιά υποθηκοφυλάκια.

Ιδιοκτήτες στις αρχές του 20ού αιώνα ήταν οι τρεις αδελφοί Βανδώροι, ο Μεμάς και ο Άγγελος που ήταν έμποροι στον εβραϊκό τομέα της Κέρκυρας και ο Σπύρος που ήταν δικηγόρος.

Ο ΕΔΕΣ, ήταν ένα δεξιόστροφο αντάρτικο κίνημα της κατοχής με επικεφαλής τον Ναπολέοντα Ζέρβα, με τη λήξη του πολέμου συνέχισε για λίγο τη δράση του και ο τοπικός ΕΔΕΣ είχε την έδρα του στο κτίριο του Βανδώρου από το 1945 έως το 1949.

Ο Σεραφείμ ήταν ένας παπάς που ζούσε στη Μεσογγή, ο οποίος αργότερα έγινε Αρχιεπίσκοπος, ήταν μέλος του ΕΔΕΣ, οι παλιοί τον θυμούνται να τριγυρνάει στην περιοχή πάντα πάνω σε ένα άλογο.

Μια ιταλική οικογένεια με 2 κόρες ζούσε στον πρώτο όροφο κατά την ιταλική κατοχή (1941-1943).

Στο ίδιο κτίριο, στο ισόγειο, και μετά το 1949, οι έμποροι Μάτιος και Λυκούρης άνοιξαν ένα κατάστημα γενικού εμπορίου, πουλούσαν πατάτες, κρεμμύδια κλπ. Τότε τους είχε ληστέψει μια συμμορία Ελλήνων από τη νότια Αλβανία στην περιοχή του Αγίου Ιωάννη των περιστερών και ενώ έφερναν εμπορεύματα από τη Λευκίμμη. Ο αρχηγός της συμμορίας ήταν ο παππούς ενός ξενοδόχου σήμερα στην Κέρκυρα.

Από το 1953 έως το 1958 στο ισόγειο υπήρχε το κουρείο του Γιάννη Κοντού (Μπουρέλα) και από το 1958 ως και το 1971 εδώ ήταν ένα από τα δύο καφενεία που υπήρχαν στις Μπενίτσες εκείνη την εποχή.

Ήταν το καφενείο Σκάλωμα που πήρε το όνομα του από το όνομα της περιοχής αφού η περιοχή γύρω από το λιμάνι και την παραλία ονομάζεται Σκάλωμα.

Τώρα το κτίριο ανήκει στην οικογένεια Μπέλου καθώς το αγόρασαν το 1971 από τον Σπύρο Βανδώρο.

Σήμερα στο ισόγειο λειτουργεί το εστιατόριο Κληματαριά του Νίκου Μπέλου.

Το άλλο κτίριο – Η Φινάντσα

Το άλλο κτίριο της φωτογραφίας το 1941 ονομάστηκε Φινάντσα και ήταν το αρχηγείο του Ιταλικού κατοχικού στρατού.

Αλλά και το μέρος όπου βασανίστηκαν πολλοί κατά τη διάρκεια της κατοχής.

Οι Ιταλοί συνήθιζαν να συλλαμβάνουν και να ξυλοκοπούν οποιονδήποτε μόνο με μια απλή καταγγελία, έτσι υπήρχαν περιπτώσεις αντεκδίκησης όπου αν όποιος δεν χώνευε κάποιον τον κατάγγελνε στις Ιταλικές δυνάμεις κατοχής.

Ιδιοκτήτης του κτιρίου, που ήταν και μικρό ξενοδοχείο με 5 δωμάτια στον όροφο, ήταν κάποιος Παϊπέτης, γι αυτό και η παραλία μπροστά από αυτό λεγόνταν τότε η παραλία του Παϊπέτη.

Αργότερα το κτίριο έγινε το πασίγνωστο εστιατόριο του Στέφανου Κεφαλονίτη(Καψούκια) ο οποίος είχε ενοικιάσει ολόκληρο το κτίριο για πολλά χρόνια με αντίτιμο μία λάτα λάδι το χρόνο!

Το κτίριο κατεδαφίστηκε λίγο πριν το 1974 για να κατασκευαστεί η πλατεία και ο νέος δρόμος των Μπενιτσών.

Βεβαίως ο δρόμος θα μπορούσε να περάσει και χωρίς να κατεδαφιστεί το κτίριο αλλά ο Παϊπέτης ήθελε να απαλλαγεί από τον ενοικιαστή με το ενοίκιο του λαδιού και χρησιμοποίησε τις διασυνδέσεις του με τη χούντα!

Έτσι ο Παϊπέτης κατάφερε το 1970 να εισπράξει το ποσό του ενός εκατομμυρίου δραχμών από τη Χούντα για την απαλλοτρίωση του χώρου και την κατεδάφιση του κτιρίου, το έκανε μάλλον για να απαλλαγεί από το ενοικιοστάσιο του εστιατορίου.

Σε όσους φαίνεται μικρό το ποσό του ενός εκατομμυρίου δραχμών για εκείνη την εποχή, να αναφέρουμε ότι ήταν πολλαπλάσιο του ποσού που έδωσαν οι αδελφοί Μπέλου για να αγοράσουν το διπλανό κτίριο των αδελφών Βανδώρου, περίπου την ίδια εποχή.

Το κτίριο της Κοινότητας

Αυτό το κτίριο χτίστηκε πριν από περίπου 3 αιώνες και αργότερα ανήκε σε κάποιο Ιταλό ευγενή που ονομάζονταν Παλαβιτσίνι ή Παλαβοντσίνι.

Αργότερα πέρασε στην ιδιοκτησία του συμβολαιογράφου Βαρβιτσιώτη, ο οποίος μετά το θάνατο του το δώρησε στο κράτος για κοινωφελή χρήση.

Είναι γνωστό σήμερα ως το Βαρβιτσιώτειο κληροδότημα στις Μπενίτσες.

Στο κτίριο Παλαβιτσίνι υπήρχαν πάντα τα γραφεία της τοπικής κοινότητας. Πριν από πολλά χρόνια ήταν σε ένα μικρό γραφείο στο πίσω μέρος του ορόφου του κτιρίου ενώ ο υπόλοιπος όροφος χρησιμοποιήθηκε ως τελωνείο. Ο πρώτος τελωνειακός υπάλληλος ήταν κάποιος Χαρίλαος Πατέρας ο οποίος κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας του εδώ παντρεύτηκε την Λίνα Κουρή.

Το Τελωνείο μεταφέρθηκε στην πόλη της Κέρκυρας το 1962.

Από το 1962 έως το 1965 στεγάζονταν εδώ μια Οικοκυρική σχολή, οι κοπέλες που φοιτούσαν προέρχονταν από φτωχές κυρίως οικογένειες από όλα τα χωριά της Κέρκυρας.

Ναι, ακούγεται περίεργο τώρα, αλλά στην Ελλάδα της δεκαετίας του 60 υπήρχαν σχολεία όπου διδάσκονταν νεαρά κορίτσια πώς να γίνουν καλές νοικοκυρές. Αυτή η σχολή το 1965 μετακινήθηκε λίγα μέτρα πιο βόρεια σε άλλο κτίριο για μερικά χρόνια ακόμη μέχρι που έκλεισε οριστικά το 1972.

Τα κορίτσια ζούσαν εσώκλειστα μέσα στο σπίτι και πολλά από αυτά γνώρισαν και παντρεύτηκαν με άντρες από τις Μπενίτσες.

Σήμερα ο πρώτος όροφος του κτιρίου ανήκει στην κοινότητα και στεγάζει και τα γραφεία του Πολιτιστικού Συλλόγου Μπενιτσών, ενώ το ισόγειο το διαχειρίζεται ο Δήμος και ενοικιάζεται για εμπορικούς σκοπούς.

Το κτίριο της οικογένειας Παγιάτη

Χτίστηκε από έναν Ιταλό, αργότερα ο ιδιοκτήτης ήταν ένας άλλος Ιταλός που ονομάζονταν Παλέρμο.

Η οικογένεια Παγιάτη διέμενε εκεί για περισσότερες από 4 δεκαετίες και το απέκτησε λόγω χρησικτησίας. Το σπίτι ανήκει σήμερα σε αυτούς.

Σε αυτή τη σημερινή φωτογραφία, το σπίτι είναι πλήρως ανακαινισμένο και διαφορετικό από το αρχικό κτίριο.

Φωτογραφίες με παλιά κτίρια των Μπενιτσών

Οι σημερινές Μπενίτσες

Σήμερα οι Μπενίτσες βρίσκονται σε μιά μεταβατική περίοδο, προσπαθούν να προσελκύσουν επισκέπτες καλύτερης ποιότητας αναβαθμίζοντας τις υποδομές και διατηρώντας το παραδοσιακό χρώμα που ποτέ δεν έχασαν.

Οι κάτοικοι ασχολούνται με τον τουρισμό αλλά πολλοί δεν ξεχνούν και την παράδοση της αλιείας ιδιαίτερα τους χειμερινούς μήνες.

Οι νεότεροι βέβαια έχουν τελείως διαφορετικούς επαγγελματικούς προσανατολισμούς, κυρίως προς επιστημονικούς κλάδους ευτυχώς, μιας και βλέπουν ότι ο τουρισμός πλέον προσφέρει πολύ περιορισμένες δυνατότητες, κάτι που δυστυχώς δεν μπορούσαν να προβλέψουν οι νέοι του 70 και 80.

Στις Μπενίτσες θα υπάρχουν πάντα φρέσκα ψάρια έτσι όπως βγαίνουν από τη θάλασσα…
Η θάλασσα στην περιοχή είναι γεμάτη από τα θαλάσσια φυτά που σχηματίζουν τα λεγόμενα λιβάδια της “Ποσειδωνίας”, αυτό μπορεί να μην αρέσει στους κολυμβητές, αλλά το φυτό αυτό είναι υπεύθυνο τόσο για τα πολλά και ιδιαίτερα νόστιμα ψάρια, όσο και για τη μεγάλη καθαρότητα της θάλασσας.